Мәхәббәтле әсәрләр: исемлек

30 мая 2026 - 11:31 Автор:

ТаңЧулпан

Мәхәббәт төрле, ләкин ул гомер-гомергә язучылар иҗатында төп темаларның берсе булган.

Мәхәббәтсез бер генә әсәр дә юктыр ул... Шуңа да без татар әдәбиятындагы күңелдә җылы хисләр уяткан тарихларны искә төшерергә булдык.

Рәзилә Әхмәдиева, Мәскәүнең Татарлар штабы активисты:

Мәхәббәт турындагы әсәрләрдән иң беренче «Алсу» поэмасы искә төшә. Бу поэманы мәктәптә укыгач, минем укытучым: «Рәзилә, гел синең турында язылган бит», – дип әйткән иде. Ул вакытта бу сүзләр турында әллә ни уйламадым. Ә хәзер Алсу образында үземне күрә башладым. Поэмада яшь йөрәкнең дәртле ритмда типкәнен күрәбез. Бу ритмда уку, эш, гаилә, дуслар, күңел ачу турында меңләгән уйлар әйләнә. Ә мәхәббәт хисе йөрәк ритмын саф хисләр, якты уйлар белән бизи. Шулдыр инде ул – гүзәл яшьлекнең кабатланмас мизгеле!

Һади Такташ, «Алсу», 12+. Һади Такташның «Алсу» поэмасын белмәгән кеше юктыр. «Үзе көлә, үзе сөйкемле...». Ә героиняның прототибы бар икәнен белүчеләр бармы икән? Ул – шагыйрьнең беренче х атыны Гөлчирә Хәмзина. Һәркемнең исендә калырлык чибәр, яшькелт күзле, чая, үткен... Яши-яши, Гөлчирә күңелен акча, власть хисе биләп ала, гаилә тормышына караганда шулар ныграк тарта. Ул аерылып Мәскәүдә кала, карьера ясый һәм юстиция өлкәсендә билгеле зур түрәгә кияүгә чыга. Такташ, хатыны Мәскәүдә вакытта, «Сине Алсу итеп бирергә телим» дип х ат язган булган…

Илсаф Тимербайев, Теләче районы, Баландыш авылы Мәдәният йорты директоры:

Артык чуар мәхәббәт тарихлары мине җәлеп итми. Гади, тормышчан тарихлар яратам. Туфан Миңнуллинның «Яшьлек белән очрашу» әсәре нәкъ шул гадилеге һәм тормышчанлыгы белән истә калган. Гыйльфан белән Равилә тарихына охшаш язмышлар шактый, тормышчанлыгы да шунда чагыла. Яшьлектәге иң көчле, йөрәк түренә үтеп кергән, яралы беренче мәхәббәт тарихы ул. Беренче мәхәббәт Гыйльфанга күңел тынычлыгын табарга ирек бирми. Әлеге тарихның ни өчен йөрәккә авыр булуын тора-бара гына аңлыйсың…

Туфан Миңнуллин «Яшьлек белән очрашу» 12+. Әсәрне укыганда (яки спектаклен караганда), күпләр үзләренең яшьлектәге беренче мәхәббәтләрен искә төшерер. Кемдер беренче мәхәббәте белән мәңгегә дип тормышын бәйли, ә кайберәүләр ул хисләрне яшьлек юләрлеге дип юкка чыгара. Драмадагы төп герой т арихы да моңа дәлил. Гыйльфанның Равиләне искә төшереп, күз алдына китерүе дә күп еллар элек әйтелми калган сүзләр һәм аңлата алмаган хисләр турында.

Гөлфия Галәветдинова, Медицина көллияте студенты:

Мәхәббәт хисен җайлы гына бер-ике сүз белән аңлатып булмый, ул бик тирән хис, ул тирәнлеккә төшеп җитәргә сүзләр җитми сыман… Мәхәббәт тауларны җимерә, мәхәббәт диңгезләрне яндыра, мәхәббәт кешене яшәтә. Әдәбиятта Мансур белән Гөлшәһидә парын үрнәк дип саныйм. Роман исемен ишетүгә аларның мәхәббәт тулы карашлары күз алдыма килеп баса. Гади, ләкин тирән мәгънәле, хисләр һәм мәхәббәт ташып торган әсәр бу! Аларның тарихы – бер-береңнең ялгышларын кичерү, парыңны ничек бар, шулай кабул итү үрнәге.

Габдрахман Әпсәләмов, «Ак чәчәкләр», 16+. Вакыйгалар медицина институтын тәмамлап, татар авылына эшкә кайткан Гөлшәһидәнең профессор Әбүзәр Таһиров җитәкчелегендә яхшы табиб булып өлгерүе, кешеләр белән аралашу һәм аларга ярдәм итүе, М ансур белән мөнәсәбәтләре, гаилә кору тарихы хакында сөйли. Бер яктан, хастаханәдәге катлаулы вакыйгалар, икенче яктан, Гөлшәһидә һәм Мансур арасындагы хисләр. Автор геройларның рухи сәләтен оста күрсәтеп, кеше күңеленең нечкәлеген һәм катлаулылыгын тирәнтен ача.

Зәлия Саттарова, музыка укытучысы:

Иң яратып укый торган әсәрләрнең берсе – Зифа Кадыйрованың «Язмыш сынавы». Матур да, кызганыч та кеше язмышлары сурәтләнгән әлеге әсәрне инде әллә ничә тапкыр укып чыкканмындыр. Китапның беренче бите үк Таһир белән Әлфия мәхәббәте яралуыннан башланып китә. Искиткеч пар, саф мәхәббәт, ә ничек тәмле итеп язылган! Гомумән, Зифа Кадыйрованың әсәрләре бик тормышчан һәм җиңел укыла. Ә «Язмыш сынавы» – минем фаворит.

Зифа Кадыйрова, «Язмыш сынавы», 16+. Зифа Кадыйрова «Язмыш сынавы» повестендә төп героиняның авыр язмышы турында с өйли. Автор, үзенең тормыш тәҗрибәсенә таянып, җәмгыятьтәге кайбер катлаулы хәлләрне һәм үзенчәлекле балаларның уникаль карашларын чагылдыра. Кайбер геройларга прототиплар авторның гаиләсе белән тулай торакта яшәгән вакытында табылган. Автор мәхәббәтне һәм шәхесеңне саклап калуның мөһимлеген ассызыклый.

Баязит Зәйдуллин, Болгар Ислам академиясенең абитуриентлар кабул итүне оештыру һәм чыгарылыш укучыларын эшкә урнаштыру бүлеге җитәкчесе:

Чын мәхәббәт турында уйланганда, Әхмәт Уразаев-Кормашиның «Таһир илә Зөһрә» әсәре уйга килә. Мин аны беренче тапкыр мәктәп елларында укыдым. Аларның мәхәббәте – очраклы хис түгел, тирән, сынаулар аша узган чын сөю. Моңа поэмада Таһирның сүзләре дәлил булып тора: «Яр юлында үлмәен, егет күңле булырмы?» – бу юллар мәхәббәтнең фидакарь һәм корбанга әзер булуын күрсәтә. Әсәр миңа шунысы белән ошый: ул мәхәббәтне матур сүзләр белән генә түгел, авыр язмыш, түземлек һәм тугрылык аша күрсәтә. Шуңа күрә Таһир белән Зөһрә мәхәббәте минем өчен татар әдәбиятында чын сөюнең иң якты, әмма иң сагышлы үрнәге булып кала.

Әхмәт Уразаев-Кормаши, «Таһир илә Зөһрә», 12+. Әхмәт Уразаев-Кормаши (Әхмәт Мәхәммәтзариф улы Уразаев) биографисе турында материаллар әдәбиятыбызда сакланып калмаган диярлек. «Таһир илә Зөһрә» әсәрен язучы 1879 елда Кышкар мәдрәсәсендә укыганда иҗат итә. Автор аны госманлы теленнән татар һәм казакъ теленә ирекле тәрҗемә итеп, дастан стилендә шигырь аралаш проза итеп яза.

Индира Габдуллина, КФУ, Журналистика бүлеге студенты:

Соңгы укыган әсәрләрдән Әмирхан Еникинең «Гөләндәм туташ хатирәсе» исемә төшә. Узган ел Г. Кариев театрында «Тынлык» спектаклен дә караган идем. Гөләндәмнең Салих Сәйдәшевкә саф мәхәббәте турында көндәлекләр аша белеп була. Аның тыйнаклыгы һәм оялчанлыгы күңелгә үтеп керә. Әсәрдә музыка мәхәббәт теленә әйләнә кебек.

Әмирхан Еники, «Гөләндәм туташ хатирәсе», 12+. Бу әсәрдә дә геройларның чын тормыштан прототиплары бар. Автор 16 битлек көндәлектән 200 биттән артык әсәр иҗат итә. Әмирхан Еники фактларны бозмыйча, Салих Сәйдәшевның яшь кенә кызны шәхесләр даирәсенә чыгаруын тасвирларга тели. Вакыйгалар 1918 елда башлана. Әсәрдә хисләр, мәхәббәт, гаилә традицияләре һәм кызның карашлары арасында конфликт туа.