Шәриф Камалның «Акчарлаклар» повестенда Каспий диңгезе буендагы балык промыслоларында сезонлы эшкә ялланган кешеләрнең авыр тормышы, хезмәте, хыяллары һәм мәхәббәте сурәтләнә. Әсәр җәй башында, балык тоту сезоны ачылган чорда башлана.
Балык промыслосына төрле яклардан эшчеләр җыела. Алар арасында Хөснетдин, ягъни Солдат кушаматлы кеше, аның танышлары Гариф һәм Мохтар да бар. Алар көзен аерылышканнан соң Дербентта, аннары Бакуда эшлиләр, ә хәзер балык промыслосына киләләр. Солдат яңа килгән иптәшләрен Шәрәфи карт белән таныштыра. Шәрәфи картның кызы Газизә дә шунда яши. Гариф белән Газизә арасында беренче очрашудан ук үзенчәлекле якынлык барлыкка килә.
Шәрәфи картның тормышы да җиңел түгел. Ул эчәргә ярата, еш кына кызы һәм хатыны белән аңлашылмаучанлыклар килеп чыга. Промыслодагы эшчеләрнең авыр тормышы, аларга карата тупас мөнәсәбәт тә әсәрдә ачык чагылыш таба. Шәрәфи картның кызы Газизә исә хезмәттән курыкмый, үз көче белән акча эшләргә омтыла. Ул әтисенең кайбер гамәлләренә ризасызлык белдерә, шул ук вакытта гаиләсен дә кайгырта.
Гариф балык тоту эшенә беренче тапкыр килә. Башта ул промыслодагы хезмәт тәртибенә күнегә алмый. Беренче невод салу уңышсыз тәмамлана: бик аз күләмдә генә балык чыга. Бер атна дәвамында да эшләр әллә ни уңышлы бармый. Ләкин бер көнне көчле җил күтәрелә, диңгез дулкынлана, неводның арканы өзелә. Көймәгә ярдәм итәр өчен өстәмә ишкәкчеләр кирәк була. Башкалар куркып торганда, Гариф берсүзсез ярдәмгә ашыга. Аның батырлыгы һәм кыюлыгы эшчеләр арасында хөрмәт уята.
Бу вакыйгадан соң Гариф белән Шәрәфи карт арасындагы мөнәсәбәтләр дә якыная. Карт аны үз өендә якын кешесе итеп кабул итә. Газизә дә Гарифка игътибар күрсәтә, аның хәлен кайгырта. Әмма Гарифның күңелендә ниндидер авырлык, сагыш ята. Ул бервакыт иске чикмән астында яшереп кенә елый. Язучы бу күренеш аша геройның эчке кичерешләрен, күңел нечкәлеген ача.
Көчле давылдан соң диңгез тынычлана, ә неводтан бик күп балык чыга. Эшчеләрнең тырышлыгы нәтиҗәсендә ике вагонлап балык тотыла. Бу вакыйга аларга шатлык һәм канәгатьлек китерә. Шулай да промыслодагы тормыш җиңеләйми: эшчеләр арасында низаглар, аңлашылмаучанлыклар булып тора.
Пасха бәйрәме көнне эшчеләр арасында тагын бер күңелсез хәл килеп чыга. Федор исемле рус эшчесе татарларны кимсетә, аларга карата тискәре мөнәсәбәтен белдерә. Николай исә аның белән бәхәскә керә. Сүз көрәше ахыр чиктә сугышка әверелә. Гариф низагны туктатырга тырыша, әмма Сафа аның битенә чынаяк белән суга. Гарифның йөзе канга бата. Шул вакытта Газизә аңа ярдәмгә килә, канлы яулыгын алып, диңгез буенда юа. Бу күренеш ике яшь йөрәк арасындагы хисләрнең тагын да тирәнәюен күрсәтә.
Яз җитеп, балык тоту сезоны тәмамлануга таба бара. Эшчеләр промыслодан китәргә әзерләнә. Невод салу туктатылгач, алар берничә көн тозланган балыкны мичкәләргә тутыру белән шөгыльләнәләр. Хезмәтләре өчен алган акчаларын үзара бүлешәләр. Һәркемнең хезмәт хакы төрлечә була, ләкин барысы да авыр хезмәт белән аз гына акча эшлиләр.
Китәр алдыннан Гариф Шәрәфи карт һәм Газизә белән саубуллашырга килә. Ул Газизәгә тиздән Сарычында булачагын, аннары туган авылына кайтып, туй ясарга теләвен әйтә. Газизә исә аңа: «Мин сине көтәрмен», — дип җавап бирә. Гариф иптәшләренә кушылырга ашыга, ә Газизә, ишек яңагына сөялгән килеш, аның артыннан озак карап кала.
Шулай итеп, Шәриф Камал «Акчарлаклар» повестенда гади хезмәт кешеләренең авыр тормышын, социаль тигезсезлекне, үзара мөнәсәбәтләрен һәм мәхәббәт хисләрен сурәтли. Гариф белән Газизәнең саф мәхәббәте, киләчәккә өметләре әсәрнең төп сюжет сызыгын тәшкил итә. Диңгез һәм акчарлаклар образлары геройларның иреккә омтылышын, күңел дөньясын, хыялларын гәүдәләндерә. Әсәр авыр хезмәт шартларында да кешенең матур хисләрен, яшәүгә һәм бәхеткә булган ышанычын югалтмавын күрсәтә.
Комментарийлар юк